Is mijn kat te dik? De 3-seconden ribbentest

Herken je dit? Je kat ligt languit op de bank, zijn buikje hangt een beetje over de rand, maar hij ziet er zo tevreden uit. “Hij is gewoon stevig gebouwd,” zeg je tegen jezelf. Of: “Het is winter, alle dieren worden wat dikker.” Misschien heeft je dierenarts al eens voorzichtig iets gezegd over het gewicht, maar die paar gram extra, hoe erg kan dat nu zijn?

Maar wat als ik je vertel dat die ‘stevige bouw’ je kat letterlijk jaren van zijn leven kan kosten?

Overgewicht bij katten is een stille killer. Volgens de Association for Pet Obesity Prevention (APOP) is maar liefst 61% van alle huiskatten in de VS te zwaar of obees. Nog verontrustender: uit hun 2024-onderzoek blijkt dat slechts 33% van de katteneigenaren erkent dat hun kat te dik is. Met andere woorden: twee op de drie eigenaren van te zware katten zien het probleem niet.

In dit artikel leer je de simpele ribbentest die je thuis kunt doen, ontdek je waarom die extra kilo’s zoveel gevaarlijker zijn dan je denkt, en krijg je wetenschappelijk onderbouwde tips om je kat gezond te laten afvallen.

Dit moet je weten

• Eén kilo overgewicht bij een kat staat gelijk aan 12-15 kilo bij een mens – alsof jij permanent een volle vakantiekoffer meedraagt
• Tot 61% van alle huiskatten is te zwaar, maar slechts een derde van de eigenaren herkent dit (APOP, 2024)
• Obese katten hebben een 2,8 keer hogere sterftekans in de leeftijdscategorie 8-12 jaar vergeleken met katten op gezond gewicht (VCA Hospitals)
• In 3 seconden kun je thuis testen of je kat te dik is met de ribbentest
• Na castratie neemt de voedselinname toe met 17-43% als katten onbeperkt mogen eten, wat het risico op overgewicht sterk verhoogt (Wei et al., 2024)
• Obese katten hebben 2-4 keer meer kans op diabetes – een ziekte die levenslang insuline-injecties vereist (Saavedra et al., 2024)

De 3-seconden ribbentest: zo doe je het

Deze test gebruiken dierenartsen wereldwijd om snel te bepalen of een kat te dik is. Het mooie? Je kunt hem nu meteen doen, zonder weegschaal of speciale hulpmiddelen.

Stap 1: Positioneer je handen

Leg je handen plat op de ribbenkast van je kat, net achter de voorpoten. Gebruik beide handen om de ribben van bovenaf te omvatten, met je duimen op de ruggengraat en je vingers langs de zijkanten.

Stap 2: Voel zonder druk

Probeer de individuele ribben te voelen zonder druk uit te oefenen. Gewoon je handen erop leggen – niet duwen of knijpen.

Stap 3: Beoordeel het resultaat

Wat je voelt	Betekenis	Actie
Ribben direct voelbaar, licht bedekt	✅ Gezond gewicht (BCS 4-5)	Houd dit vast!
Ribben voelbaar met lichte druk	⚠️ Licht overgewicht (BCS 6)	Let op voeding
Ribben alleen met flinke druk voelbaar	❌ Overgewicht (BCS 7)	Raadpleeg dierenarts
Ribben nauwelijks of niet voelbaar	❌ Obesitas (BCS 8-9)	Actie nodig

Het handtrucje: zo begrijp je de resultaten

Wil je precies begrijpen hoe ribben zouden moeten voelen bij verschillende gewichtscategorieën? Dit trucje maakt het tastbaar:

• Maak een vuist en voel over je knokkels – zo voelen ribben bij een kat met ondergewicht. De botten zijn te uitgesproken, met diepe groeven ertussen. Dit is niet gezond.
• Strek je vingers en voel opnieuw over je knokkels – dit is hoe ribben moeten voelen bij een kat met gezond gewicht. Je voelt de botten duidelijk, maar ze zijn bedekt met een dunne laag weefsel.
• Voel de binnenkant van je handpalm – zo voelen ribben bij een kat met overgewicht of obesitas. Je voelt voornamelijk zacht weefsel en moet echt zoeken om de botten te vinden.

Dit trucje is gebaseerd op de Body Condition Score (BCS), een 9-puntsschaal ontwikkeld door Dr. Dottie Laflamme in 1997 en nu wereldwijd geadopteerd door de World Small Animal Veterinary Association (WSAVA).

De volledige lichaamscheck: meer dan alleen ribben

De ribbentest is een snelle indicator, maar voor een compleet beeld kun je deze drie extra controles doen:

1. De taillecheck (van bovenaf)

Kijk van bovenaf naar je staande kat. Bij een gezond gewicht zie je een duidelijke taille – een inwaartse curve net achter de ribben. Bij overgewicht is deze curve afwezig of bolt de buik juist uit.

2. De buikcheck (van opzij)

Bekijk je kat van opzij terwijl hij staat of loopt. De buik moet licht omhoog lopen van de ribben naar de achterpoten (de zogenaamde “tummy tuck”). Een horizontale of hangende buiklijn wijst op overgewicht.

3. De ruggengraatcheck

Voel voorzichtig over de ruggengraat. Net als bij de ribben moet je de individuele wervels kunnen voelen met een lichte laag weefsel eroverheen. Als je flink moet drukken om ze te voelen, draagt je kat te veel gewicht.

De Body Condition Score: het complete plaatje

Dierenartsen gebruiken de 9-punts Body Condition Score (BCS) om het gewicht van katten nauwkeurig te beoordelen. Deze schaal correleert sterk met het daadwerkelijke vetpercentage van een kat.

BCS	Categorie	Kenmerken
1-3	Ondergewicht	Ribben, wervelkolom en heupbeenderen zichtbaar en uitstekend
4-5	Ideaal gewicht	Ribben voelbaar met minimale vetlaag, duidelijke taille van bovenaf
6	Licht overgewicht	Ribben voelbaar met lichte druk, taille minder zichtbaar
7	Overgewicht	Ribben moeilijk voelbaar, geen zichtbare taille, buik begint te hangen
8-9	Obesitas	Ribben niet voelbaar, geen taille, prominente hangbuik

Belangrijk:
Een kat is officieel overgewicht wanneer het lichaamsgewicht 10-19% boven het ideale gewicht ligt. Bij 20% of meer spreken we van obesitas. Maar omdat “ideaal gewicht” per kat verschilt (afhankelijk van ras, bouw en leeftijd), is de BCS een betrouwbaardere indicator dan alleen het getal op de weegschaal.

Het vakantiekoffereffect: waarom dat kilootje zo gevaarlijk is

“Maar het is maar een kilo extra – hoe erg kan dat zijn?”

Dit horen dierenartsen vaak. Laat me het in perspectief plaatsen.

Een gemiddelde huiskat weegt rond de 4-5 kilogram. Als jouw kat 1 kilo te zwaar is, betekent dat 20-25% overgewicht. Omgerekend naar een mens van 70 kilo? Dat is 14-17,5 kilo extra – alsof je permanent een volle vakantiekoffer meedraagt.

Stel je voor:
Elke dag die koffer van 15 kilo meesjouwen. Trappen worden bergen. Spelen wordt een corvee. Zelfs gewoon rondlopen kost moeite. En je gewrichten? Die slijten veel sneller door de constante extra belasting.

Dat is precies wat jouw kat ervaart met “maar een kilootje” overgewicht.

De ziekten die op de loer liggen

Overgewicht bij katten is geen cosmetisch probleem, het is een serieuze medische conditie die leidt tot chronische ontstekingen en een cascade aan gezondheidsproblemen.

Diabetes mellitus (suikerziekte)

• Het probleem:
  Obesitas is de belangrijkste risicofactor voor Type 2 diabetes bij katten. Obese katten hebben 2-4 keer meer kans om diabetes te ontwikkelen dan katten met gezond gewicht (Journal of Feline Medicine and Surgery, 2024).
• Het mechanisme:
  Vetweefsel verstoort de werking van insuline. De alvleesklier moet steeds harder werken om voldoende insuline te produceren. Uiteindelijk raakt dit systeem uitgeput.
• De gevolgen:
  Eenmaal diabeet = levenslang insuline-injecties (vaak 2x per dag), regelmatige bloedcontroles, en constant risico op complicaties. Diabetes bij katten kán soms in remissie gaan bij gewichtsverlies, maar dit is nooit gegarandeerd.

Gewrichtsproblemen en artrose

• Het probleem:
  Extra gewicht belast de gewrichten 24 uur per dag, 7 dagen per week. Dit versnelt de slijtage van kraakbeen en leidt tot pijnlijke artrose.
• De signalen:
  Katten zijn meesters in het verbergen van pijn. Let op subtiele veranderingen: minder springen, moeite met de kattenbak (te hoge rand), minder actief, stijfheid na rust.
• De realiteit:
  Een studie van de University of California Davis toonde aan dat orthopedische problemen significant vaker voorkomen bij katten met overgewicht en obesitas.

Leververvetting (hepatische lipidose)

• Het gevaar:
  Dit is een potentieel levensbedreigende aandoening die vooral voorkomt bij obese katten die plotseling stoppen met eten.
• Het mechanisme:
  Als een dikke kat stopt met eten (door ziekte, stress, of een te streng dieet), mobiliseert het lichaam de vetreserves. De lever raakt overweldigd door al dit vet en kan niet meer normaal functioneren.
• Cruciaal:
  Dit is waarom je een obese kat NOOIT op een crashdieet mag zetten. Gewichtsverlies moet geleidelijk en gecontroleerd gebeuren – maximaal 1-2% van het lichaamsgewicht per week.

Blaas- en urinewegproblemen

• Het verband:
  Dikke katten bewegen minder en drinken vaak minder. Dit leidt tot geconcentreerde urine en een verhoogd risico op blaasgruis, kristallen en ontstekingen.
• Extra risico:
  Overgewicht is geassocieerd met urinewegaandoeningen bij katten (FLUTD/FIC), wat kan leiden tot pijnlijk plassen, bloed in de urine, of in ernstige gevallen blokkades.

Ademhalingsproblemen

• Het mechanisme:
  Vetophoping rond de borstkas en luchtwegen maakt ademen letterlijk zwaarder. Dit is vooral gevaarlijk bij warmte of stress.
• Het risico:
  Obese katten hebben minder reserve voor situaties die extra zuurstof vereisen – zoals spelen, warmte, of medische ingrepen onder narcose.

Verminderde levensverwachting

Uit onderzoek van VCA Hospitals blijkt dat obese katten in de leeftijd van 8-12 jaar een 2,8 keer hogere sterftekans hebben dan katten met gezond gewicht. Een studie uit Sydney (Teng et al., 2018) toonde aan dat zowel ondergewicht (BCS <5) als ernstige obesitas (BCS 9) significant geassocieerd zijn met een kortere levensduur.

Waarom wordt mijn kat te dik? De oorzaken begrijpen

Om overgewicht effectief aan te pakken, moet je eerst begrijpen waar het vandaan komt.

1. Castratie/sterilisatie

Dit is een van de grootste risicofactoren voor gewichtstoename bij katten. Na castratie veranderen de hormoonhuishouding en het metabolisme:

• De eetlust neemt toe (door wegvallen van geslachtshormonen)
• De energiebehoefte daalt met ongeveer 20-30%
• Katten worden vaak rustiger en verbranden minder calorieën

Onderzoek toont aan dat vrij gevoerde katten na castratie tot 43% meer gewicht kunnen aankomen binnen 3 maanden als de voeding niet wordt aangepast (Wei et al., 2024).

Wat te doen:
Pas de voeding direct na castratie aan. Verminder de hoeveelheid met minimaal 20-30% of schakel over op een voeding speciaal ontwikkeld voor gecastreerde katten.

2. Vrije voeding (ad libitum)

Katten zijn van nature “grazers” die in het wild 10-20 kleine maaltijden per dag eten. Maar de moderne huiskat heeft onbeperkt toegang tot een volle voerbak met energierijk voedsel, een recept voor overgewicht.

Het probleem:
Veel katten reguleren hun inname niet goed, vooral na castratie. Ze eten uit verveling, gewoonte of omdat het voer simpelweg beschikbaar is.

3. Te weinig beweging

Indoor katten zijn bijzonder kwetsbaar voor overgewicht. Ze missen de natuurlijke prikkels om te jagen, te klimmen en te verkennen. Zonder actieve speelmomenten worden veel huiskatten letterlijk bankhangers.

De realiteit:
Een indoor kat die niet actief gestimuleerd wordt, kan tot 20 uur per dag slapen. Gecombineerd met onbeperkte toegang tot voer is gewichtstoename onvermijdelijk.

4. Verkeerde voeding

Niet alle kattenvoeding is gelijk. Sommige goedkope voedingen bevatten:

• Te veel koolhydraten (katten zijn obligate carnivoren en hebben weinig koolhydraten nodig)
• Te weinig eiwitten (wat kan leiden tot meer hongergevoel)
• Te hoge energiedichtheid in combinatie met slechte verzadiging

Katten die voornamelijk droogvoer eten (≥75% van hun dieet) hebben tot 2,4 keer meer kans op overgewicht dan katten die vooral natvoer krijgen (Saavedra et al., 2024).

5. Eigenaar onderschat het gewicht

Uit het APOP 2024-onderzoek blijkt dat slechts 19% van de katteneigenaren zich herinnert dat hun dierenarts een Body Condition Score heeft gegeven. Veel eigenaren weten simpelweg niet hoe een kat met gezond gewicht eruitziet – mede omdat sociale media vol staan met “schattige dikke katten”.

Gezond afvallen: de wetenschappelijke aanpak

Als de ribbentest aantoont dat je kat te dik is, is het tijd voor actie. Maar let op: afvallen bij katten vereist een andere aanpak dan bij mensen.

Regel #1: Nooit crashdiëten

⚠️ WAARSCHUWING:
Zet een obese kat NOOIT op een streng hongerdieet. Als katten te snel afvallen of plotseling stoppen met eten, kunnen ze hepatische lipidose (leververvetting) ontwikkelen – een potentieel dodelijke aandoening.

De veilige snelheid:
Maximaal 1-2% van het lichaamsgewicht per week, oftewel 0,5-1% per week voor veilige, duurzame resultaten. Voor een kat van 6 kilo betekent dit maximaal 60-120 gram per week.

Stap 1: Laat je kat nakijken door de dierenarts

Voordat je begint met een afvalplan, is een gezondheidscheck essentieel. Sommige aandoeningen (zoals een te trage schildklier) kunnen gewichtstoename veroorzaken en moeten eerst behandeld worden.

Je dierenarts kan:

• Het ideale doelgewicht bepalen
• Een veilig afvalschema opstellen
• Onderliggende gezondheidsproblemen uitsluiten
• De juiste voeding adviseren

Stap 2: Calorieën berekenen en portioneren

Stop met vrije voeding. Weeg de dagelijkse portie af en verdeel deze over 2-4 maaltijden per dag. Dit alleen al kan een groot verschil maken.

Een kat heeft gemiddeld 20-30 kcal per kilogram lichaamsgewicht per dag nodig, afhankelijk van activiteitsniveau. Voor gewichtsverlies wordt dit meestal met 10-20% verminderd – maar laat dit altijd berekenen door je dierenarts.

Stap 3: Kies de juiste voeding

Voor gewichtsverlies zijn dit de belangrijkste eigenschappen:

• Hoog eiwitgehalte – behoudt spiermassa tijdens afvallen
• Laag vetgehalte – vermindert calorieën
• Voldoende vezels – geeft verzadiging
• Hoge vochtinname – natvoer helpt met verzadiging en hydratie

Tip: Combineer droog- en natvoer. Natvoer heeft een lagere energiedichtheid door het hoge vochtgehalte, waardoor je kat meer volume kan eten voor minder calorieën. Dit sluit ook beter aan bij de natuurlijke vochtbehoefte van katten, die van nature een lage dorstprikkel hebben.

Bij Lucky Cookie hebben we speciaal geselecteerde voeding voor katten die moeten afvallen, met hoog eiwitgehalte en biologisch passende ingrediënten die passen bij de natuurlijke behoefte van katten als obligate carnivoren.

Stap 4: Verhoog de beweging (op een leuke manier)

Beweging alleen is zelden genoeg om een kat te laten afvallen, maar het is wel cruciaal voor:

• Behoud van spiermassa
• Mentale stimulatie
• Algehele gezondheid

Praktische tips:

• Speel dagelijks 10-15 minuten actief met hengels, laserpointers of prooispeeltjes
• Verstop brokjes door het huis voor een “jacht”
• Investeer in een krabpaal met meerdere niveaus
• Overweeg een voedingspuzzel om eten te verdienen

Stap 5: Monitor en pas aan

Weeg je kat wekelijks, bij voorkeur op hetzelfde moment van de dag. Houd een grafiek bij en deel deze met je dierenarts.

• Gaat het te snel? (>2% per week) – verhoog de portie iets
• Gebeurt er niets? – verminder de portie met 5-10% of verhoog beweging
• Kat weigert te eten? – DIRECT naar de dierenarts

Preventie: voorkomen is beter dan genezen

Is je kat (nog) op gezond gewicht? Houd het zo met deze preventieve maatregelen:

Direct na castratie/sterilisatie

Dit is het kritieke moment. Bespreek met je dierenarts:

• Aanpassing van de voedingshoeveelheid (20-30% minder)
• Overschakelen naar voeding voor gecastreerde katten
• Een wekelijks weegschema voor de eerste 6 maanden

Blijf portioneren

Ook bij een gezonde kat: weeg het voer af. “Vrije voeding” is een van de grootste risicofactoren voor overgewicht.

Maandelijkse gewichtscheck

Maak er een gewoonte van om je kat maandelijks te wegen en de ribbentest te doen. Kleine veranderingen zijn makkelijker te corrigeren dan grote.

Beperk snoepjes

Snoepjes mogen maximaal 10% van de dagelijkse calorie-inname uitmaken. Tel ze mee in het totaal, ook die paar brokjes tussendoor tellen op.

Waar kun je onmiddellijk mee starten:

1. Doe nu de 3-seconden ribbentest – stop met lezen van dit kattenwijsheid bericht en test je kat meteen
2. Maak een foto van opzij en van bovenaf – op foto’s zie je overgewicht vaak duidelijker dan in het echt
3. Begin met portioneren – weeg het voer af en stop met vrije voeding
4. Plan een afspraak bij de dierenarts als de ribbentest overgewicht aantoont
5. Download de WSAVA Body Condition Score kaart voor visuele referentie (gratis beschikbaar via wsava.org)

Veelgestelde vragen over overgewicht bij katten

De harde waarheid

Als de ribbentest aantoont dat je kat te dik is, dan ben je niet alleen – meer dan de helft van alle huiskatten deelt dit probleem. Maar je staat nu wel op een kruispunt.

Die extra kilo’s verdwijnen niet vanzelf. Sterker nog: zonder ingrijpen worden ze alleen maar meer. En elke maand dat je wacht, stijgt het risico op diabetes, gewrichtsproblemen en andere gezondheidsproblemen.

Het goede nieuws? Met de juiste aanpak – gecontroleerde porties, passende voeding, en meer beweging – kan bijna elke kat veilig afvallen en jaren aan gezonde levensduur terugwinnen.

De ribbentest is slechts het begin. Het vertelt je óf er een probleem is. De volgende stap is bepalen hoe erg het is (via je dierenarts) en een plan maken dat werkt voor jouw kat én jouw huishouden.

Want een gezonde kat is een gelukkige kat. En dat is waar we het allemaal voor doen.

Bronnen

• World Small Animal Veterinary Association (WSAVA). Body Condition Score Charts. https://wsava.org
• Association for Pet Obesity Prevention (APOP). (2024). Pet Obesity Survey Results. https://www.petobesityprevention.org/2024-survey
• Saavedra, C., Pérez, C., Oyarzún, C., & Torres-Arévalo, Á. (2024). Overweight and obesity in domestic cats: epidemiological risk factors and associated pathologies. Journal of Feline Medicine and Surgery. PMC11577473
• Teng, K.T., et al. (2018). Strong associations of nine-point body condition scoring with survival and lifespan in cats. Journal of Feline Medicine and Surgery, 20(12), 1110-1118.
• Hoenig, M. (2012). The Cat as a Model for Human Obesity and Diabetes. Journal of Diabetes Science and Technology, 6(3), 525-533.
• Larsen, J.A. (2017). Risk of obesity in the neutered cat. Journal of Feline Medicine and Surgery, 19(8), 779-785.
• Laflamme, D.P. (1997). Development and validation of a body condition score system for cats: A clinical tool. Feline Practice, 25(5-6), 13-18.
• VCA Animal Hospitals. Obesity in Cats. https://vcahospitals.com/know-your-pet/obesity-in-cats