Diabetes bij katten: hoe voeding de oorzaak én oplossing is

Diabetes bij katten, suikerziekte of feline diabetes mellitus is een aandoening die steeds vaker voorkomt en vaak begint met subtiele signalen. Je kat drinkt de waterbak in recordtempo leeg. De kattenbak moet vaker verschoond worden dan normaal. En ondanks dat jouw kat meer eet dan ooit, lijkt ze af te vallen. Herkenbaar? Dan is het tijd om alert te zijn, want dit zijn typische symptomen.

Het goede nieuws? Diabetes bij katten is niet alleen behandelbaar, maar in veel gevallen zelfs omkeerbaar. De sleutel ligt in vroege herkenning én de juiste voeding. In dit uitgebreide artikel ontdek je alles wat je moet weten: van de eerste waarschuwingssignalen tot een concreet stappenplan voor herstel. Want jouw kat verdient een lang, gezond en vitaal leven en daar kun jij als kattenouder het verschil in maken.

Dit moet je weten over diabetes bij katten

• 80-95% van de diabetische katten heeft Type 2 diabetes, vergelijkbaar met de menselijke variant en deze is vaak omkeerbaar met de juiste aanpak
• Supermarktbrokken bevatten vaak 30-50% koolhydraten, terwijl het natuurlijke dieet van een kat minder dan 2% bevat
• Obesitas vermindert de insulinegevoeligheid met wel 50%, gewichtsbeheersing is dus cruciaal
• Met het juiste dieet en behandeling is remissie (genezing) mogelijk, sommige studies tonen remissiepercentages tot 80-90%
• Katten missen het enzym glucokinase, waardoor ze koolhydraten niet efficiënt kunnen verwerken, dit maakt hen extra kwetsbaar voor suikerrijke voeding

Wat is diabetes bij katten?

Om te begrijpen waarom diabetes bij katten of suikerziekte zo’n groot probleem is geworden bij huiskatten, moeten we eerst kijken naar hun unieke fysiologie. Jouw kat is namelijk een obligate carnivoor, een strikte vleeseter. Dit betekent dat het hele metabolisme van je kat is ingericht op het verteren van dierlijke eiwitten, niet op het verwerken van suikers en zetmeel.

De fysiologie van jouw carnivoor

In tegenstelling tot mensen en honden (omnivoren) heeft je kat geen strikte behoefte aan koolhydraten in zijn voeding. Het lichaam van je kat maakt glucose aan via een proces dat gluconeogenese heet: het omzetten van eiwitten en vetten naar bruikbare energie. Dit is hoe de natuur het bedoeld heeft.

Een cruciaal verschil zit in de leverenzymen. Omnivoren hebben zowel hexokinase als glucokinase om glucose te verwerken. Glucokinase is essentieel voor het snel verwerken van grote hoeveelheden suiker na een koolhydraatrijke maaltijd. Katten hebben echter een extreem lage glucokinase-activiteit. Hierdoor kunnen zij een grote toevloed van glucose, veroorzaakt door koolhydraatrijk kattenvoer, simpelweg niet efficiënt verwerken. Het gevolg? Langdurig verhoogde bloedsuikerspiegels na elke maaltijd.

Hoe ontwikkelt diabetes bij katten zich?

Type 2 diabetes bij katten ontstaat door een combinatie van twee processen:

1. Insulineresistentie: De cellen in het lichaam worden steeds minder gevoelig voor insuline. Het lichaam moet steeds meer insuline produceren om dezelfde hoeveelheid glucose de cel in te krijgen. Dit wordt sterk verergerd door obesitas en chronische ontsteking, beide vaak veroorzaakt door ongeschikte voeding.

2. Bètacelfalen en amyloïdose: De alvleesklier probeert de insulineresistentie te compenseren door overproductie van insuline. Samen met insuline scheiden de bètacellen ook het hormoon IAPP (Islet Amyloid Polypeptide) uit. Bij chronische overstimulatie door constante suikertoevoer uit voeding slaat dit IAPP neer als toxisch amyloïd. Dit vernietigt uiteindelijk de insuline producerende cellen.

De vicieuze cirkel van glucose-toxiciteit

Wanneer de bloedsuikerspiegel chronisch verhoogd blijft, ontstaat een vicieuze cirkel. Hoge glucoseconcentraties zijn namelijk op zichzelf toxisch voor de overgebleven bètacellen, dit heet glucose-toxiciteit. Dit onderdrukt de insulinesecretie verder, wat leidt tot nog hogere suikerspiegels. Het doorbreken van deze cyclus is de sleutel tot behandeling én mogelijke remissie.

De symptomen van diabetes bij katten

Vroege herkenning is cruciaal voor de kans op herstel. Helaas worden veel symptomen ten onrechte toegeschreven aan ‘ouderdom’ of stress. Leer de signalen kennen zodat je snel kunt ingrijpen.

De drie klassieke hoofdsymptomen

Polyurie (excessief plassen): Wanneer de bloedglucose de nierdrempel (ongeveer 14-16 mmol/L) overschrijdt, lekt glucose in de urine. Glucose trekt vocht mee, wat leidt tot grote hoeveelheden urine. Je vindt grotere, zompige klompen in de kattenbak en moet deze vaker verschonen.

Polydipsie (excessief drinken): Om het vochtverlies te compenseren, krijgt je kat extreme dorst. Let op: drinkt je kat de waterbak snel leeg? Drinkt hij uit kranen, toiletten of plantenschotels? Dit zijn waarschuwingssignalen.

Polyfagie met gewichtsverlies: Doordat glucose de cellen niet binnenkomt, ‘hongert’ het lichaam. Je kat gaat meer eten (wolfseetlust), maar valt toch af omdat het lichaam vet en spieren afbreekt voor energie. De ruggengraat en heupbotten worden beter voelbaar, vaak in combinatie met een dikkere buik.

Let op: vooral bij katten met overgewicht (de grootste risicogroep) kunnen de symptomen langzaam opkomen en denk je eerst dat “hij gewoon veel dorst heeft van het warme weer”.

Als je twee of meer van bovenstaande symptomen herkent, vooral meer drinken en afvallen, meteen naar de dierenarts.

Gedragsveranderingen

• Sociale isolatie en verstoppen: Katten die zich ziek voelen, trekken zich instinctief terug. Verstopt je kat zich vaker onder het bed of in kasten?
• Veranderd slaappatroon en lethargie: Je kat slaapt meer dan normaal, is minder speels en toont desinteresse in activiteiten die hij voorheen leuk vond.
• Prikkelbaarheid: Fluctuaties in bloedsuiker kunnen leiden tot stemmingswisselingen. Plotseling grommen of uithalen bij aanraking kan een signaal zijn.
• Onzindelijkheid: Plassen buiten de bak komt veel voor, doordat de bak te snel vies is of door een geassocieerde blaasontsteking (glucose in urine is een voedingsbodem voor bacteriën).

Veranderingen in huid en vacht

• Doffe, openstaande vacht: De vacht verliest glans en voelt droog of vettig aan. Je kunt roos zien, vooral op de rug.
• Verminderd wasgedrag: Door zwakte of pijn stopt je kat met zichzelf te wassen, wat leidt tot klitten bij de staartbasis en achterhand.

Diabetische neuropathie: een ernstig symptoom

Dit is een specifiek en ernstig symptoom van onbehandelde diabetes bij katten, veroorzaakt door zenuwschade:

Plantigrade stance (zoolgangersgang): Je kat zakt door zijn achterpoten en loopt op zijn hielen in plaats van op zijn tenen. Dit geeft een typische ‘konijnachtige’ loop.

Zwakte in de achterhand: Je kat kan niet meer goed springen, glijdt uit op gladde vloeren of heeft moeite met traplopen.

Alarmsignaal: Diabetische Ketoacidose (DKA)

Let op! Wanneer het lichaam overschakelt op vetverbranding zonder insuline, ontstaan ketonen (zuren). Dit is een medisch noodgeval. Symptomen zijn: braken, niet meer eten, extreme sloomheid of coma, en een specifieke zoete geur (aceton/rottende appels) uit de bek. Ga direct naar de dierenarts!

De rol van voeding: waarom supermarkt kattenvoer problematisch is

De correlatie tussen commerciële kattenvoeding uit het lagere segment en de explosie van diabetesgevallen is duidelijk in de voedingswetenschap. Maar waarom zijn deze voeders zo problematisch voor de gezondheid van jouw kat?

Het koolhydraat probleem

Fabrikanten van kattenvoeding zijn in Europa niet verplicht om het percentage koolhydraten op de verpakking te vermelden. Dit gebrek aan transparantie maskeert de werkelijke samenstelling. Je ziet termen als ‘Ruw eiwit’ en ‘Ruw vet’, maar realiseert je vaak niet dat het resterende deel grotendeels uit suikers en zetmeel bestaat.

Het koolhydraatgehalte kun je zelf berekenen: 100% minus eiwit, vet, vocht, as en vezel = koolhydraten. Bij kattenvoer uit de supermarkt resulteert deze berekening vaak in schokkende percentages van 30% tot wel 50% koolhydraten, terwijl het natuurlijke dieet van een kat minder dan 2% bevat!

Waarom zit er zetmeel in droogvoer?

Het productieproces van droge brokken, extrusie genaamd, vereist zetmeel. Zonder een aanzienlijke hoeveelheid zetmeel kan een brok niet zijn vorm behouden, het zou uiteenvallen tot poeder. Het zetmeel fungeert letterlijk als ‘lijm’ die de brok bij elkaar houdt.

Dit stelt fabrikanten voor een dilemma: ze moeten een ingrediënt toevoegen dat de kat nutritioneel niet nodig heeft om het product fysiek mogelijk te maken. De vraag verschuift daarmee van ‘Heeft de kat koolhydraten nodig?’ (antwoord: nee) naar ‘Welke koolhydraatbron veroorzaakt de minste metabole schade?‘

Niet alle koolhydraten zijn gelijk: de wetenschap achter zetmeelbronnen

Als er dan toch zetmeel nodig is in droogvoer, maakt de bron van dat zetmeel een wereld van verschil. Laten we de drie meest voorkomende opties vergelijken: granen (maïs, tarwe, rijst), witte aardappel en zoete aardappel.

Glycemische index: hoe snel stijgt de bloedsuiker?

De glycemische index (GI) geeft aan hoe snel een voedingsmiddel de bloedsuikerspiegel doet stijgen. Voor een kat met diabetes, die moeite heeft glucose te verwerken, is een lagere GI cruciaal om hoge insulinepieken te voorkomen.

Waarom zoete aardappel een betere keuze is

Zoete aardappel (Ipomoea batatas) is botanisch gezien geen familie van de gewone aardappel, maar behoort tot de windefamilie. Dit verschil vertaalt zich in belangrijke biochemische voordelen:

• Meer resistent zetmeel: Zoete aardappel bevat relatief meer amylose (lineaire zetmeelketen) dan witte aardappel. Dit type zetmeel wordt trager verteerd, wat zorgt voor een geleidelijkere glucoseafgifte in plaats van scherpe pieken.
• Adiponectine-modulatie: Onderzoek toont aan dat bioactieve stoffen in zoete aardappel de niveaus van adiponectine kunnen verhogen. Dit is een hormoon dat de insulinegevoeligheid verbetert en ontstekingen remt. Lage adiponectine niveaus worden geassocieerd met obesitas en diabetes.
• Natuurlijke antioxidanten: De oranje kleur duidt op hoge concentraties bèta caroteen. Diabetes is een staat van chronische oxidatieve stress; antioxidanten helpen de schade aan weefsels (zoals de alvleesklier en nieren) te beperken.
• Geen glycoalkaloïden: In tegenstelling tot witte aardappel bevat zoete aardappel geen solanine of chaconine. Dit zijn natuurlijke toxines die bij gevoelige dieren inflammatie kunnen veroorzaken.
• Positief effect op darmflora: Studies tonen aan dat diëten met zoete aardappel de diversiteit van de darmflora (microbioom) vergroten. Een diverser microbioom wordt geassocieerd met betere metabolische gezondheid.

Het ‘graanvrije’ bedrog: een belangrijke nuance

Veel moderne ‘graanvrije’ kattenvoer producenten vervangen granen door ingrediënten als erwten, linzen, tapioca of witte aardappelzetmeel. Hoewel dit technisch gezien ‘graanvrij’ is, is het niet automatisch koolhydraatarm of beter. Witte aardappel en tapioca hebben een zeer hoge glycemische lading. Het label ‘graanvrij’ zegt dus weinig zonder te weten wélke alternatieve zetmeelbron wordt gebruikt.

Verborgen suikers in natvoer

Ook natvoer uit de supermarkt is niet altijd veilig. Met name varianten in ‘saus’ of ‘gelei’ bevatten vaak verborgen suikers. Op ingrediëntenlijsten staat soms expliciet ‘Diverse suikers’ vermeld. Waarom? Katten kunnen zoet niet proeven, de suiker wordt toegevoegd voor de eigenaar: tijdens het verhittingsproces zorgt suiker voor een aantrekkelijke bruine ‘vleeskleur’. De ‘lekkere saus’ wordt vaak gebonden met maïszetmeel of tarwebloem, een vloeibare suikerinjectie voor je kat.

Kwaliteit van eiwitten

Naast het koolhydraat probleem is er de kwestie van eiwitkwaliteit. Goedkopere merken bezuinigen door dierlijk spiervlees te vervangen door ‘Plantaardige Eiwitextracten’ of ‘Maïsgluten’. Plantaardige eiwitten missen het volledige aminozuurprofiel dat een kat nodig heeft (zoals taurine, arginine en arachidonzuur). Ze zijn minder verteerbaar en ondersteunen de spiermassa niet optimaal, precies wat een diabetische kat wél nodig heeft.

Diabetes behandeling bij katten: de weg naar herstel

De hoeksteen van elke diabetesbehandeling bij de kat is radicale aanpassing van het dieet. De wetenschappelijke consensus is eenduidig: een diabetische kat moet een dieet volgen dat hoog in eiwitten, matig in vetten en extreem laag in koolhydraten is.

Criteria voor diabetisch geschikt kattenvoer

Natvoer: de gouden standaard

Hoogwaardig natvoer is de beste keuze voor diabetische katten. Zoek naar producten met minimale koolhydraten (0-6% op droge stof basis), hoog vochtgehalte (rond 80%) en eiwitten van hoge kwaliteit uit dierlijke bronnen. Dit soort voer bootst het natuurlijke prooidier-dieet na waar het kattenlichaam op is ingesteld.

Bij Lucky Cookie vind je merken als Renske en Terra Felis die aan deze criteria voldoen. De mousse- en patévarianten bevatten vaak slechts 0-6% koolhydraten en tot 71% eiwit op droge stof basis – ideaal voor glykemische controle. De hoge vochtigheid helpt ook bij het herstel van katten die veel vocht hebben verloren door overmatig plassen.

En als je kat alleen droogvoer wil?

Sommige katten zijn echte ‘brokjesverslaafden’ en weigeren natvoer. In dat geval is de keuze van droogvoer extra belangrijk. Zoek naar droogvoer met minimaal 44% eiwit uit dierlijke bronnen en zo laag mogelijke koolhydraten (NFE onder 26% is veel beter dan de 30-50% van supermarktmerken).

Het Fijnproevers droogvoer van Lucky Cookie bevat bijvoorbeeld 70% dierlijke ingrediënten en hoogwaardige eiwitten uit versbereid vlees en vis. Dit is een veilige droogvoer optie voor katten die de overstap naar natvoer (nog) niet willen maken.

Lees ook: Voordelen van mixed feeding

Medische behandeling start bij de dierenarts

Naast voeding is medische ondersteuning altijd noodzakelijk. De traditionele behandeling is insulinetherapie, tweemaal daags onderhuids geïnjecteerd. Langwerkende insulines zoals Glargine (Lantus) of PZI hebben de voorkeur boven oudere types.

Nieuw: orale medicatie! Recent zijn er orale medicijnen goedgekeurd voor katten: SGLT2 remmers zoals Bexacat en Senvelgo. Deze pillen blokkeren de terug resorptie van glucose in de nieren, waardoor jouw kat de overtollige suiker uitplast. Voordelen: eenmaal daags, geen naalden en geen risico op hypoglykemie. Deze middelen zijn geschikt voor nieuw gediagnosticeerde katten die nog voldoende eigen insuline produceren.

Belangrijk bij dieetwissel

Waarschuwing: Het overstappen van koolhydraatrijke brokken naar laag koolhydraat natvoer heeft een direct en krachtig effect op de bloedsuikerspiegel. Als je kat al insuline krijgt, mag deze overstap nooit zomaar worden gemaakt zonder de insulinedosis aan te passen. De insulinebehoefte kan binnen 24-48 uur met 50% of meer dalen! Overleg altijd met je dierenarts en monitor de bloedsuikerwaarden nauwkeurig.

Remissie: kan diabetes bij katten genezen worden?

Remissie wordt gedefinieerd als het handhaven van normale bloedsuikerspiegels gedurende minimaal 4 weken zonder insulinetherapie of orale medicatie. En ja, dit is een realistisch doel. Sommige studies tonen remissie percentages tot 80-90% bij katten die vroeg worden behandeld met de juiste aanpak.

De formule voor succes:

1. Vroege diagnose: Start behandeling voordat de bètacellen permanent vernietigd zijn
2. Agressieve controle: Gebruik insuline of SGLT2 remmers om de glucose-toxiciteit snel te elimineren
3. Het juiste dieet: Overschakelen op natvoer met <10% koolhydraten, dit is de belangrijkste factor voor succes op lange termijn
4. Gewichtsverlies: Obese katten moeten gecontroleerd afvallen (1-2% lichaamsgewicht per week) om insulinegevoeligheid te herstellen

Belangrijk: Katten in remissie blijven ‘pre-diabetisch’. Een terugval naar koolhydraatrijke voeding zal vrijwel zeker leiden tot een terugkeer van de diabetes. Levenslang dieetmanagement is vereist.

Direct aan de slag: 5 praktische tips

• Check de kattenbak: Grotere, zompige klompen of vaker verschonen dan normaal? Noteer dit en bespreek het met je dierenarts.
• Bereken de koolhydraten: Pak het huidige voer van je kat en bereken: 100% minus eiwit, vet, vocht, as en vezel. Is het resultaat boven 10%? Tijd om te wisselen.
• Begin met hoogwaardig natvoer: Start met het bijmengen van laag koolhydraat natvoer (zoals Renske of Terra Felis) bij de huidige voeding. Bouw dit geleidelijk op over 1 a 2 weken.
• Monitor het gewicht: Weeg je kat wekelijks. Onverklaarbaar gewichtsverlies bij goede eetlust is een belangrijk waarschuwingssignaal.
• Let op gedragsveranderingen: Verstopt je kat zich vaker? Slaapt hij meer? Is hij minder speels? Noteer de veranderingen voor je dierenarts.

Conclusie

Diabetes bij katten is in veel gevallen een door de mens veroorzaakte aandoening, direct herleidbaar tot de mismatch tussen de biologische vereisten van de kat en het commerciële aanbod van koolhydraatrijke supermarktvoeding. De symptomen van veel drinken tot ernstige zenuwschade zijn signalen dat het lichaam een metabole correctie nodig heeft.

Het goede nieuws is dat diabetes bij katten niet alleen beheersbaar, maar vaak ook omkeerbaar is. Door de fysiologie van jouw obligate carnivoor te respecteren en te kiezen voor biologisch passende voeding, kun je de gezondheid van jouw kat herstellen.

Bij Lucky Cookie geloven we dat elke kat recht heeft op voeding die past bij zijn natuur. Ons assortiment van hoogwaardig natvoer voor kittens en volwassen katten, en het Lucky Cookie Fijnproevers droogvoer voor katten die een crunch verkiezen, zijn ontwikkeld met de gezondheid van jouw kat als uitgangspunt. Want een gezonde kat begint bij wat er in de voerbak ligt.

Actieplan voor jouw als kattenouder

Twijfel je of je kat risico loopt? Raadpleeg altijd je dierenarts voor een bloedonderzoek. En wil je meer weten over biologisch passende voeding? Neem gerust contact met ons op, we helpen je graag verder.

Bronnen en wetenschappelijke onderbouwing

Dit artikel over diabetes bij katten of suikerziekte is opgesteld in samenwerking met dierenarts Belpet en gebaseerd op peer reviewed onderzoek naar feline diabetes mellitus, waaronder studies over het glucosemetabolisme bij obligate carnivoren, de rol van amyloïdose in bètaceldisfunctie, de glycemische eigenschappen van verschillende zetmeelbronnen en de effectiviteit van laag-koolhydraat diëten bij de behandeling van diabetische katten. De FEDIAF Nutritional Guidelines en EU-wetgeving rondom diervoeding zijn geraadpleegd voor de voedingskundige informatie.”